شناخت چرخه رنگ ایتن و کاربرد آن در طراحی داخلی

تا به حال شده در انتخاب رنگ مبل یا پرده خانه‌تان سردرگم شوید؟ یا از خودتان بپرسید چرا بعضی ترکیب‌های رنگی در مجلات دکوراسیون چشم‌نوازند اما در خانه ما نه؟ پاسخ تمام این سوالات در یک دایره جادویی به نام چرخه رنگ ایتن نهفته است. در این مقاله از مجله معماری نیلی، نمی‌خواهیم فقط تئوری این موضوع را بررسی کنیم؛ بلکه قصد داریم به زبان ساده یاد بگیریم که چطور با استفاده از دایره رنگ ایتن، مثل یک معمار حرفه‌ای، هارمونی و آرامش را به فضای زندگی‌مان تزریق کنیم. فرقی نمی‌کند به دنبال سبک مدرن باشید یا کلاسیک، شناخت رنگ‌های اصلی، ثانویه و مکمل، اولین قدم برای داشتن خانه‌ای با اصالت و چشم نواز است. پس اگر به آشنایی با مبانی رنگ ها علاقه دارید و یا به روشی برای انتخاب بهترین ترکیب رنگ برای خانه یا حتی لباس های خود هستید تا پایان این مطلب با ما همراه باشید.

چرخه رنگ ایتن چیست؟

قبل از اینکه به نحوه انتخاب رنگ های مختلف بپردازیم لازم است که با مشهورترین تقسیم بندی رنگی جهان آشنا شویم. چرخه رنگی ایتن یا دایره رنگی یکی از تقسیم بندی های معروف برای شناسایی و تفکیک رنگ هاست. این چرخه از یک دایره تشکیل شده که به ۱۲ قسمت تقسیم می شود و هر قسمت به یک رنگ اختصاص دارد. آشنایی با چرخه رنگ ایتن به ما کمک می‌کند هویت هر رنگ و نسبت آن با سایر رنگ‌های محیط را به‌درستی درک کنیم. همینطور با کمک چرخه رنگ می توانیم ارتباط رنگ ها و تقسیم بندی انواع رنگ را تشخیص بدهیم و از آن در انواع هنرها و به خصوص دکوراسیون و طراحی داخلی استفاده کنیم.

در این مطلب چرخه رنگ ایتن و دسته بندی های پراستفاده آن برای دکوراسیون و طراحی داخلی را به شیوه ای ساده آموزش می دهیم. پس برای شناخت هر چه بهتر رنگ ها تا پایان مطلب با ما همراه باشید.

کاربرد چرخه رنگ در طراحی داخلی

مبحث رنگ و رنگ شناسی در طراحی داخلی و دکوراسیون اهمیت بسیار بالایی دارد. دلیل آن هم این است که رنگ ها به لحاظ روانشناسی می توانند روی احوالات ما انسان ها تاثیر بگذارند و تاثیر هر کدام از آنها هم با دیگری متفاوت است. پس یکی از عوامل مهمی که حال و هوای فضای شما را تعیین می کند رنگ های مورد استفاده در آن است. علاوه بر این هر رنگ در ارتباط با رنگ های دیگر ممکن است تغییر کند و اثر متفاوتی بگذارد. پس قبل از استفاده از رنگ ها در دکوراسیون داخلی باید با هویت و مشخصات آنها آشنا باشید و بدانید که ترکیب رنگ های مختلف چه تاثیری بر فضای شما می گذارند.

چرخه رنگ ایتن جزو مباحث پایه و بنیادینی است که به شناخت و انتخاب بهتر رنگ ها کمک می کند. علاوه بر این در مباحث رنگ شناسی بارها کلماتی مثل رنگ سرد، گرم، اشباع شده، تند، خنثی و … به کار می روند. چرخه رنگ ایتن به آشنایی با این دسته بندی ها هم کمک می کند و مبنای همین تقسیم بندی های رنگی محسوب می شود. پس لازم است که قبل از مطالعه مشخصات رنگ های مختلف با این چرخه رنگ آشنایی کامل داشته باشید.

ایتن کیست؟

شاید بپرسید اصلاً چرا این چرخه به نام «ایتن» شناخته می‌شود؟ یوهانس ایتن (۱۸۸۸-۱۹۶۷) ، هنرمند و استاد بزرگ مدرسه باوهاوس، کسی بود که با نگاهی عارفانه و علمی، این نظم را به دنیای رنگ‌ها بخشید. او معتقد بود رنگ‌ها روح دارند و شناخت آن‌ها می‌تواند کیفیت زندگی ما را تغییر دهد. کتاب «هنر رنگ» او هنوز هم کتاب مقدس معماران و طراحان داخلی است.چرخه رنگ ۱۲ رنگی به احترام یوهانس ایتن به نام چرخه رنگ ایتن شناخته می شود.

دایره یا چرخه رنگ ایتن چیست؟

چرخه رنگ ایتن از سه قسمت کلی تشکیل می شود.

رنگ های اصلی

یک مثلث در مرکز دایره قرار دارد که رنگ های اصلی در آن قرار دارند. رنگ های اصلی عبارتند از :

• آبی
• زرد
• قرمز

آبی، زرد و قرمز؛ این سه رنگ، ریشه تمام رنگ‌هایی هستند که در جهان می‌بینید. در دکوراسیون داخلی، استفاده از این رنگ‌ها به صورت خالص شجاعت زیادی می‌خواهد؛ اما اگر به سبک‌های مدرن یا مکسیمالیسم علاقه دارید، این سه رنگ می‌توانند هویت منحصربه‌فردی به فضای شما ببخشند. رنگ های اصلی رنگ هایی هستند که از ترکیب هیچ رنگ دیگری ساخته نشده اند و به صورت خالص در طبیعت هم وجود دارند. در واقع می توانیم بگوییم که مواد اولیه ساخت تمام رنگ های دیگر همین سه رنگ هستندو تمام رنگ هایی که در محیط اطراف می بینید، مقادیری از رنگ های اصلی را درون خودشان جا داده اند. سه رنگ اصلی در چرخه ایتن هر کدام رو به یک جهت قرار گرفته اند که رنگ های بعدی چرخه رنگی ایتن را تعیین می کنند.

رنگ های ثانویه

روی هر ضلع مثلث مرکزی در چرخه ایتن یک مثلث دیگر قرار گرفته که به یک رنگ ثانویه اختصاص یافته. پس ما در مرکز دایره یک مثلث متشکل از رنگ های اصلی داشتیم و دقیقا روی اضلاع همین مثلث، سه مثلث به رنگ های ثانویه داریم. هر رنگ ثانویه از ترکیب دو رنگ اصلی به دست می آید. رنگ های ثانویه عبارتند از :

• نارنجی = زرد + قرمز
• سبز = آبی + زرد
• بنفش = آبی + قرمز

توجه کنید که وقتی از رنگ های ثانویه صحبت می کنیم، یعنی برای ساخت هر رنگ ثانویه باید دو رنگ اصلی را دقیقا به مقدار برابر ترکیب کنید. یعنی مثلث بنفشی که رو به پایین قرار گرفته با ۵۰% آبی و ۵۰% قرمز ساخته شده است. رنگ‌های ثانویه از ترکیب سخاوتمندانه رنگ‌های اصلی به دست می‌آیند و مشخصات هر دو رنگ اولیه را به ارث می برند. برای مثال رنگ بنفش می تواند مثل رنگ آبی آرامش بخش و مثل رنگ قرمز پرانرژی و گرم باشد. یا رنگ سبز دقیقا همان رنگی است که زردی آفتاب و آبی آسمان را با هم دارد و می تواند زندگی و طراوت را به دکوراسیون داخلی شما بیاورد.

دایره ۱۲ رنگی

در نهایت در چرخه رنگ ایتن یک دایره دورتادور داریم که از ۱۲ رنگ تشکیل می شود. ۳ رنگ از این ۱۲ رنگ، همان رنگ های اصلی هستند که دقیقا روبروی نوک مثلث سمت خودشان قرار می گیرند.

 سه رنگ هم رنگ های ثانویه هستند که روبروی مثلث خودشان و بین دو رنگ اصلی که از آن ساخته می شوند قرار می گیرند.

بعد از آن بین هر رنگ اصلی و هر رنگ ثانویه یک فضای خالی باقی می ماند که متعلق به یک رنگ ترکیبی است. رنگ های ترکیبی هر کدام از ترکیب یک رنگ اصلی و یک رنگ ثانویه به دست می آیند. پس در مجموع ۶ رنگ ترکیبی داریم :

• نیلی ( بنفش – آبی ) : آبی + بنفش
• فیروزه ای ( سبز – آبی ) : آبی + سبز
• سبز چمنی ( سبز – زرد ) : سبز + زرد
• زرد کهربایی ( زرد – نارنجی ) : زرد + نارنجی
• قرمز آجری ( نارنجی – قرمز ) : نارنجی + قرمز
• ارغوانی (قرمز- بنفش ) : قرمز + بنفش

این ۱۲ رنگ مبنای تقسیم بندی های فراوانی برای شناخت و نام گذاری رنگ ها محسوب می شوند. همینطور ترکیب رنگ ها و کالیته های رنگی زیادی را بر اساس همین چرخه رنگ تنظیم کرده اند که در انواع طراحی و کارهای بصری مورد استفاده قرار می گیرند. پس حالا با شناخت این دسته بندی می دانیم که هرجا نامی از رنگ های اصلی، ثانویه و ترکیب برده می شود به چه معنی هستند.

رنگ های مکمل چه رنگ هایی هستند؟

کاربرد چرخه رنگ ایتن فقط به شناخت و تقسیم بندی رنگ ها ختم نمی شود. با کمک چرخه رنگ ایتن می توانیم روابط رنگ ها با هم را تشخیص بدهیم و از آن برای انتخاب رنگ های مناسب در دکوراسیون استفاده کنیم. یکی از مفهوم هایی که در این دایره رنگ می توانیم ببینیم، مفهوم رنگ های مکمل است. اما رنگ مکمل دقیقا چیست؟

طبق تعریف دایره رنگی ایتن دو رنگ مکمل همدیگر را تکمیل می کنند اما این دقیقا یعنی چه؟ به این معنی که هر رنگ مکمل از رنگ هایی تشکیل می شود که رنگ مقابل خودش ندارد. به طور مثال رنگ سبز از ترکیب رنگ های زرد و آبی تشکیل می شود. در ساخت رنگ سبز از رنگ قرمز استفاده نمی کنیم. پس رنگ قرمز مکمل رنگ سبز محسوب می شود. رنگ های مکمل در کنار همدیگر شدیدتر و درخشان تر دیده می شوند و تضاد و تفاوت بسیار خاصی از خودشان به نمایش می گذارند. گفته می شود که چشم با دیدن هر رنگی ناخودآگاه به دنبال مکمل آن می گردد و حتی مکمل آن را در ذهن می سازد. از رنگ های مکمل در هنر و صنایعی مثل فشن، دکوراسیون و …به وفور استفاده می شود چرا که ترکیب هایی بسیار چشم گیر و جذاب و خیره کننده هستند.

رنگ های مکمل در چرخه رنگ

در دایره رنگی ایتن هر دو رنگ مکمل روبروی هم قرار می گیرند. اگر به تصویر بالا دقت کنید، روی دایره ۱۲ رنگی هر رنگی را که انتخاب کنید نقطه مقابل آن رنگ روی قطر دایره، مکملش محسوب می شود. پس رنگ های آبی و نارنجی، قرمز و سبز، زرد و بنفش مکمل هم هستند. همین قضیه برای رنگ های ترکیبی هم ادامه پیدا می کند. پس طبق دایره رنگی ایتن رنگ های مکمل از این قرار هستند:

• زرد و بنفش
• قرمز و سبز
• آبی و نارنجی
• کهربایی و نیلی
• آجری و فیروزه ای (ترکیب رنگ پرکابرد در معماری زیبای ایرانی)
• ارغوانی و سبز چمنی

رنگ های سرد و گرم

یکی دیگر از دسته بندی های مهم چرخه رنگ ایتن، تقسیم رنگ ها به دو گروه سرد و گرم است. این تقسیم بندی در دکوراسیون داخلی و برقرار کردن تعادل بصری و احساسی فضا بسیار مهم است. در واقع تقسیم بندی رنگ ها به دو گروه سرد و گرم به احساسی برمی گردد که از دیدن رنگ ها در انسان ها برانگیخته می شود و ریشه در روانشناسی دارد.

در چرخه رنگ ایتن اگر قطر دایره را از رنگ زرد به بنفش ترسیم کنیم، دایره ۱۲ رنگی به دو قسمت مساوی تقسیم می شود. رنگ های گرم مثل زرد، قرمز، نارنجی و … در سمت راست این دایره قرار می گیرند. در مقابل به رنگ هایی مثل آبی، سبز، بنفش و … که در سمت مقابل قرار می گیرند و به آنها رنگ های سرد می گوییم.

رنگ های سرد :

رنگ های سرد می توانند به لحاظ بصری روی فضار خون و ضربان قلب شما تاثیر بگذارند و با پایین آوردن هر دو ناخودآگاه احساس آرامش به شما هدیه بدهند. این دقیقا همان ویژگی است که در دکوراسیون فضاهای خواب و استراحت نیاز داریم. پس اگر به دنبال رنگ مناسب برای اتاق خواب خود یا هر فضای آرامش بخش دیگری می گردید، رنگ های سرد می توانند در این زمینه به شما کمک کنند. در مطلب تخصصی زیر می توانید با تک تک این رنگ ها و تاثیر روانشناسی آنها هم بیشتر آشنا شوید.

پیشنهاد مطالعه : رنگ های سرد و کاربرد آنها در دکوراسیون

طبق دایره رنگی ایتن رنگ های سرد عبارتند از :

• سبز چمنی
• سبز
• فیروزه ای
• آبی
• نیلی
• بنفش
• و هر رنگ دیگری که از ترکیب موارد بالا یا اضافه کردن رنگ های سرد با سفید و مشکی ساخته شود.

رنگ های گرم :

اما بر عکس رنگ های گرم می توانند ضربان قلب را بالاتر ببرند و احساس هیجان و گرما را در شما بیدار کنند. پس وقتی در دکوراسیون داخلی استفاده می شوند، فضا را دوستانه تر، صمیمی تر و دنج تر نشان می دهند. پس برای هر فضایی که نیاز دارید پرانرژی و هیجان انگیز به نظر برسد، پیشنهاد می کنیم سراغ رنگ های گرم بروید. اگر به دنبال نشاط و پویایی در دکوراسیون هستید پیشنهاد می کنیم حتما مطلب تخصصی زیر را هم مطالعه بفرمایید.

پیشنهاد مطالعه : معرفی رنگ های گرم و استفاده از آنها در دکوراسیون

رنگ های گرم طبق دایره رنگی ایتن :

• زرد
• کهربایی
• نارنجی
• آجری
• قرمز
• ارغوانی
• و هر رنگ دیگری که از ترکیب موارد بالا یا اضافه کردن رنگ های سرد با سفید و مشکی ساخته شود.

تعدیل دمای رنگی

حالا که با مشخصات کلی این دو دسته رنگ آشنا شدید می توانید به موضوع تعدیل دمای رنگی هم اشاره مختصری داشته باشیم. نکته ای که باید به خاطر داشته باشیم این است که هر دو دسته رنگ های گرم و سرد در صورت زیاده روی می توانند تاثیر منفی هم داشته باشند. مثلا اگر برای تمام دکوراسیون خود از رنگ گرم استفاده کنید، به سرعت در محیط احساس خستگی و بی قراری پیدا خوهید کرد. بر عکس این موضوع هم صادق است. اگر فقط از رنگ های سرد استفاده کنید، محیط شما بی روح و کرخت کننده به نظر خواهد رسید.

اما خبر خوب این است که رنگ های گرم و سرد به صورت دو طرفه همدیگر را خنثی می کنند. پس هر جا احساس کردید رنگ های سرد فضای شما را کسالت بار نشان می دهند، رنگ های گرم را به محیط اضافه کنید. و برعکس هر جا در رنگ های گرم زیاده روی کردید، از رنگ های سرد کمک بگیرید. حالت بهینه فضا این است که از هر دو سمت به یک میزان استفاده شده باشد تا تعادل دمایی فضا برقرار شود.

رنگ های خنثی

همانطور که می بینید در چرخه رنگ ایتن رنگ هایی مثل سفید، مشکی و خاکستری ها حضور ندارند. علت این مسئله این است که این رنگ ها در واقع به عنوان رنگ هویت ندارند و رنگ هایی خنثی هستند. سفید از جمع تمام رنگ ها در نور سفید تشکیل می شود و مشکی از نبود رنگ ها به وجود می آید. طوسی ها یا خاکستری ها هم از ترکیب سفید و مشکی با درصدهای متفاوت به دست می آیند.

رنگ های خنثی هم به صورت تکی و هم در ترکیب با رنگ های دیگر نقش بسیار مهمی در دکوراسیون دارند. ما می توانیم از ترکیب رنگ های خنثی با رنگ های دایره رنگی ایتن، میلیون ها رنگ مختلف به دست آوریم. هر رنگ از دایره رنگی را می توانیم با مقادیر مختلفی از سفید ترکیب کنیم و طیف هایی روشن به دست آوریم. در مقابل می توانیم با مشکی هم ترکیب کنیم و تناژ های تیره تر بسازیم. همینطور رنگ های دایره رنگی در ترکیب با خاکستری حالتی مات و کدر به خودشان می گیرند و از شدت آنها کاسته می شود. از تمام این طیف های ساخته شده می توانیم در دکوراسیون داخلی استفاده کنیم.

رنگ های خنثی در دکوراسیون داخلی

علاوه بر خاکستری و سفید و مشکی، رنگ هایی مثل کرم، بژ، قهوه ای، خاکی، عاجی، استخوانی و … را هم عموما به عنوان رنگ هایی خنثی می شناسند. علتش هم این است که در ساخت این رنگ ها مقدار بسیار زیادی رنگ خنثی استفاده می شود به حدی که تاثیر رنگ های دیگر را از بین می برد. پس وقتی از رنگ های خنثی در دکوراسیون صحبت می کنیم، منظورمان سفید، مشکی، طوسی و یا رنگی از این دسته و گروه رنگ است.

رنگ های خنثی حدود ۶۰ درصد از تمامی سطوح داخلی را تشکیل می دهند و محبوب ترین رنگ ها در دکوراسیون داخلی به حساب می آیند. حتما در محیط اطراف شما هم به وفور از رنگ سفید یا طیفی از کرم ها استفاده شده است. پس اگر علاقه داشتید که بیشتر با این رنگ های مهم دکوراسیون آشنا شوید، مطلب تخصصی رنگ های خنثی را از دست ندهید :

رنگ های خنثی چه رنگ هایی هستند؟

چرخه رنگ چه کاربردی دارد؟

روش های مختلفی برای انتخاب ترکیب رنگ مناسب روی چرخه رنگ ایتن وجود دارد که هر کدام کاربرد متفاوتی دارند. مشهورترین این روش ها مدل های مختلف استفاده از کنتراست است. کنتراست یا تضاد به همان رویارویی متقابل بین رنگ های مختلف گفته می شود. مثلا سفید و مشکی تضاد تیرگی و روشن دارند. رنگ های سرد و گرم تضاد دمایی دارند. همینطور رنگ های مکمل تضاد رنگی باهم دارند. یوهانس ایتن معتقد بود رنگ‌ها بدون تضاد (کنتراست) معنا ندارند. به طور خلاصه این کنتراست ها عبارتند از:

کنتراست مکمل

جسورانه‌ترین حالت استفاده از دایره ایتن است. استفاده از رنگ‌های روبروی هم (مثل زرد در کنار بنفش ملایم) در اکسسوری‌ها، نقطه کانونی جذابی در فضای شما می‌سازد و می توانید با کمک این تضاد به نگاه و توجه افراد حاضر در اتاق جهت بدهید.

کنتراست تیره و روشن

این ساده‌ترین راه برای عمق دادن به اتاق است. مثلاً اگر از رنگ سال ۲۰۲۶ (سفید ابری) برای دیوارها استفاده کرده‌اید، قرار دادن یک آباژور یا کوسن با رنگ تیره (مثل ذغالی یا قهوه‌ای سوخته)، فضا را از یکنواخت بودن خارج می‌کند.

کنتراست سرد و گرم

اگر تمام فضای شما سرد (مثلاً آبی و طوسی) باشد، خانه حس افسردگی پیدا می‌کند. طبق چرخه ایتن، با اضافه کردن لکه‌های رنگی گرم مثل نارنجی یا استفاده از چوب، تعادل دمایی ایجاد کنید.

ما در مطلب جداگانه ای به صورت مفصل این روش ها را بررسی کرده ایم که به کمک آنها می‌توانید ترکیب رنگ مناسب دکوراسیون خودتان را بیابید. پیشنهاد می‌کنیم قبل از انتخاب رنگ‌ها لینک زیر را برای آشنایی با کاربردهای چرخه رنگ و انواع ایده های ترکیب رنگ مطالعه بفرمایید:

مطلب پیشنهادی :‌ چطور از چرخه رنگ استفاده کنیم؟کاربردها و ایده ها

سوالات متداول درباره چرخه رنگ ایتن در دکوراسیون

جدید : جایگاه سفید ابری (رنگ سال ۲۰۲۶) در چرخه ایتن کجاست؟

شاید بپرسید سفید که در چرخه ۱۲ رنگی ایتن نیست! درست است؛ سفید، سیاه و خاکستری رنگ‌های خنثی هستند. اما راز حرفه‌ای‌ها اینجاست: رنگ سفید ابری (Cloud Dancer) به عنوان یک بوم عمل می‌کند که اجازه می‌دهد قدرت رنگ‌های چرخه ایتن بیشتر دیده شود. اگر از رنگ‌های مکمل ایتن (مثلاً آبی و نارنجی) در خانه استفاده می‌کنید، استفاده از سفید ابری در دیوارها یا پرده‌ها باعث می‌شود این تضادها چشم را خسته نکنند و فضا همچنان دلباز و آرام باقی بماند. برای آشنایی بیشتر با اهمیت و کاربرد این رنگ، مطلب رنگ سال ۲۰۲۶ ما را از دست ندهید:

بخوانید : چطور رنگ سال ۲۰۲۶ را به خانه بیاوریم؟

جمع بندی

به طور کلی در دسترس داشتن چرخه رنگ و آشنایی کامل با تاثیرات و ارتباطات یک رنگ با دیگری به شما کمک می کند که رنگ های بهتری برای دکوراسیون فضا انتخاب کنید. پیشنهاد می کنیم سایر مطالب مرتبط که در این مقاله معرفی کردیم را هم مطالعه بفرمایید تا با کلیات رنگ شناسی بیشتر آشنا شوید. علاوه بر این ما در مطالب تخصصی جداگانه هر رنگ را بررسی کردیم و حتی ترکیب رنگ های مناسب هر کدام را هم معرفی کردیم. پس با جستجوی رنگ های مورد علاقه خود می توانید مطالب مرتبط با آنها را نیز بیابید.

در نهایت اگر سوال یا ابهامی درباره رنگ ها در دکوراسیون داشتید و یا برای انتخاب رنگ نیاز به مشاوره داشتید، می توانید در بخش نظرات و یا مشاوره رایگان با ما مطرح کنید تا همکاران ما در اسرع وقت شما را راهنمایی کنند.

مطالب مرتبط :

چطور از چرخه رنگ برای انتخاب رنگ استفاده کنیم؟

رنگ های سرد چه رنگ هایی هستند؟

به چه رنگ هایی خنثی گفته می شود و چه کاربردی دارند؟

رنگ های گرم چه رنگ هایی هستند؟

با رنگ های پاستلی بیشتر آشنا شوید.